Chủ nhà hàng làm website: 3 lợi ích cho quán Việt ở nước ngoài

Mười một giờ đêm. Quán đã đóng. Anh chủ OISHII NEM ở Siegburg lau xong cái bàn cuối cùng, treo tạp dề lên, rồi ngồi bệt luôn xuống ghế. Chân mỏi. Ngón tay còn đỏ vì cả ngày cuốn nem.

Anh cuốn nem ngon. Cái này tôi không nói cho sang. Người trong khu ai ăn cũng gật gù, ăn một lần là nhớ. Nem ở đó, thật lòng mà nói, ngon nhất phố.

Vậy mà có tuần, cả tuần trời, không một khách lạ nào đẩy cửa bước vào. Khách quen thì vẫn đến, vẫn mấy gương mặt đó. Còn người mới? Như thể cái quán anh tàng hình giữa phố. Người ta đi ngang, đi qua, rồi đi luôn — chẳng ai biết bên trong có một người đang cuốn ra thứ nem ngon đến vậy.

Đêm đó anh cầm điện thoại lên. Gõ tên món. Gõ tên khu. Gõ cả tên quán mình. Trang nào hiện ra cũng là quán người ta. Quán bên này, quán bên kia, quán cách đó mấy con phố — đủ cả. Chỉ thiếu mỗi quán anh.

Anh ngồi nhìn cái màn hình sáng trong bóng tối, lẩm bẩm một câu mà tôi nghe xong thấy nhói: “Quán mình đâu rồi?”

Anh chị có hiểu cảm giác đó không. Cái mệt của một ngày đứng bếp, đứng tám tiếng, mười tiếng, mồ hôi mồ kê — cái mệt đó còn dễ chịu. Ngủ một giấc là khỏe. Nhưng cái mệt khi mình làm ra thứ tốt thật, tử tế thật, mà ngoài kia không ai biết tới — cái đó mới rút sạch người ta. Nó không nằm ở cái chân. Nó nằm ở chỗ khác, sâu hơn.

Vì với người làm nghề, miếng ăn mình đưa ra là danh dự. Cuốn từng cái nem là tâm huyết. Đổ hết vào đó rồi mà cứ ngồi đếm, một tuần, không một người lạ — thì không phải mình bán ế.

Mà là cả thế giới ngoài kia đang đi ngang qua mình mà không thấy mình.

Tôi kể chuyện anh ở Siegburg. Nhưng tôi nghĩ, biết đâu, đây cũng là một đêm nào đó của chính quán anh chị.

“Quán tôi đông khách quen rồi, cần gì web” — cái bẫy êm ái nhất

Đọc tới đây, có thể anh chị đang nghĩ: “Quán tôi khác, tôi đông khách quen rồi, cần gì web.” Tôi không trách anh chị. Nghĩ vậy là đúng quá đi chứ. Quán có khách quen, có người tối nào cũng ghé, có bàn quen ngồi đúng góc đó — anh chị đổ mồ hôi mấy năm trời mới gây được. Ai dại gì bỏ tiền làm cái mình thấy chưa cần.

Nhưng để tôi nói thật một điều, nói chậm thôi.

Khách quen là cái anh chị ĐÃ có rồi. Nó không tự lớn thêm. Người ta thương quán, người ta tới — nhưng số người đó cũng chỉ chừng đó. Có người chuyển nhà. Có người đổi khẩu vị. Có người dạo này bận, lâu lâu mới ghé. Anh chị không làm gì sai, mà cái vòng khách quen ấy cứ co lại từng chút một, êm tới mức mình không nhận ra.

Còn ngoài kia? Mỗi tối vẫn có người mới đang đói, đang muốn tìm chỗ ăn. Họ cầm điện thoại lên, gõ tên món, gõ tên khu. Họ tìm thật đấy. Chỉ là họ không thấy quán anh chị. Họ thấy quán người khác. Rồi họ kéo ghế ngồi ở quán người khác.

Anh chị thấy chỗ kẹt chưa?

Quán đông khách quen làm mình yên tâm. Mà cái yên tâm đó là yên tâm giả. Nó khiến anh chị không nhìn thấy một chuyện đang xảy ra ngay lúc này: với cả một lớp người chưa từng biết quán mình, anh chị đang tàng hình. Họ đi ngang mà không biết có anh chị ở đây. Họ tìm mà không ra. Nem ngon cỡ nào, nước chấm chuẩn cỡ nào — họ không có cách nào biết.

Khách quen giữ cái bếp đỏ lửa hôm nay. Nhưng người mới mới là cái quyết định cái bếp đó còn đỏ lửa tới năm sau.

Và để người mới gõ tên là thấy quán mình — anh chị cần đúng ba thứ. Tôi nói từng cái một.

Lợi ích 1 — Hết tàng hình: khách mới gõ tên là thấy quán mình

Có anh chị sẽ hỏi tôi: “Làm cái web để làm gì? Tôi đâu bán hàng trên mạng.” Tôi hiểu. Anh chị nghĩ website là cái chợ online, mà quán mình thì bán tại chỗ, khách phải đến tận nơi mới ăn được nem. Vậy thì web ích gì?

Để tôi nói lại cho rõ. Cái website không phải cái chợ. Nó là cái cửa hàng của anh chị trên mạng. Một cái cửa hàng mở cửa hai mươi tư trên hai mươi tư. Nó làm việc lúc anh chị đang đứng bếp. Nó làm việc lúc anh chị bưng bê tối mặt giờ cao điểm. Nó làm việc cả lúc hai giờ sáng anh chị đã ngủ say sau một ngày gãy lưng. Nó không ốm. Không nghỉ. Không đòi tăng lương.

Quay lại anh chủ OISHII NEM. Cái đêm anh ấy gõ tên quán mình mà chỉ thấy quán người ta hiện lên — chuyện đó không phải tại nem nhà người ta ngon hơn. Nem anh ấy ngon nhất khu, người trong vùng ai ăn cũng gật gù. Chỉ là quán người ta có mặt trên đó, còn quán anh ấy thì không. Người khách mới ở Siegburg tối ấy cũng cầm điện thoại y như anh. Họ gõ “quán Việt gần đây”, gõ “nem ngon Siegburg”. Google trả về quán đối thủ. Thế là họ tới quán đối thủ.

Đó là chỗ cái website làm việc. Sau khi có web, OISHII NEM có một trang chủ song ngữ Đức và Anh — ai gõ tiếng Đức cũng đọc được, khách Anh ghé qua cũng hiểu. Tông xanh lá theo đúng nhận diện của quán, nhìn vào là biết quán mình chứ không lẫn vào đâu. Người ta gõ tên, là thấy quán mình. Đẩy cửa vào, là vào quán mình.

Tôi nói thẳng một câu để anh chị khỏi trách tôi vẽ vời. Tôi không hứa có web là khách ùn ùn kéo tới. Tôi không bán cái đó. Cái tôi bán cho anh chị là sự hiện diện — để người ta tìm là thấy, thay vì thấy quán bên cạnh. Còn cái cảm giác ấm ức đêm mười một giờ “quán mình đâu rồi” — cái đó thì hết. Chấm hết.

Lợi ích 2 — Khách tự đặt bàn online 24/7: hết ôm điện thoại, hết ghi giấy

Hiện diện được rồi, người mới tìm thấy quán rồi — thì tới chuyện họ liên hệ với anh chị thế nào.

Anh chị nhớ lại giờ cao điểm xem. Bàn nào cũng gọi món, khói bốc nghi ngút, hai tay bưng bê không lúc nào rảnh. Đúng lúc đó điện thoại đổ chuông. Anh chị có nghe được không? Không. Tay đang đầy. Khách đứng đợi. Bếp đang réo.

Chuông reo một hồi rồi tắt. Anh chị nghĩ “lát gọi lại”. Nhưng lát là lúc nào? Hết cao điểm thì người ta đã đặt quán khác rồi. Một cuộc gọi nhỡ nghe thì nhỏ. Nhưng cuộc nhỡ đó là một bàn. Một bàn là một hóa đơn. Cộng cả tháng lại, anh chị thử ngồi tính xem.

Rồi tới chuyện cái sổ. Khách đặt bàn, anh chị nguệch ngoạc tên với giờ ra mảnh giấy. Có người nhắn WhatsApp lúc anh chị đang đứng bếp, đọc xong định trả lời mà quay đi quay lại quên mất. Đơn thì nằm rải rác: chỗ này tờ giấy, chỗ kia tin nhắn, chỗ nọ trong đầu. Sót một cái là khách tới không có bàn, mặt mình đỏ, mặt khách quạu.

Cái này không phải lỗi của anh chị. Một mình mấy chục việc, ai mà ôm hết cho nổi.

Website của OISHII NEM gỡ cái đó thế này. Trên trang có nút đặt bàn, đặt món. Khách bấm vào, nó mở thẳng WhatsApp của quán — khách nhắn được ngay, không phải dò số, không phải gọi. Cùng lúc đó, đơn được ghi lại gọn gàng phía sau, dồn về một chỗ. Anh chị mở ra là thấy hết, không phải lục giấy lục tin.

Anh chị thấy bước nhảy chưa? Từ chỗ ghi đơn ra giấy, lo nghe máy giữa lúc bận nhất — sang chỗ khách tự đặt bàn online cho mình. Mười một giờ đêm hay sáu giờ sáng cũng đặt được. Anh chị đang ngủ nó vẫn nhận.

Có người bảo tôi: “Điện thoại với cuốn sổ là đủ rồi.” Đủ thật — đủ cho lúc vắng. Còn lúc đông, lúc anh chị cần nó nhất, thì chính là lúc nó bỏ anh chị một mình. Cái website không thay anh chị nấu. Nó chỉ làm giúp anh chị một việc: giữ lại những cái bàn mà từ trước tới giờ anh chị vẫn lặng lẽ để rơi.

Lợi ích 3 — Uy tín và quyền làm chủ: tự đổi ảnh, không phụ thuộc ai

Hai lợi ích trên là phần chính. Cái thứ ba này, tôi coi như phần thưởng.

Anh chị thử gõ tên quán đối thủ lên Google mà xem. Phần lớn hiện ra cái gì? Một dòng địa chỉ sơ sài trên Google Maps, vài tấm ảnh khách chụp đại, giờ mở cửa có khi còn sai. Hết. Người lạ nhìn vào, họ không biết quán anh chị là ai, nấu món gì, có tử tế không. Họ chần chừ. Rồi họ bấm sang quán khác.

Còn quán có website riêng thì khác hẳn. Trang chủ gọn gàng, đúng tông màu của quán. Trang menu có hình từng món để khách ngắm trước khi tới. Và có một trang tôi rất thích: trang câu chuyện thương hiệu (Geschichte) — kể anh chị là ai, vì sao mở quán, cuốn cái nem ấy bằng cái tâm gì. Người ta đọc xong là tin. Tin rồi mới đẩy cửa bước vào. Cùng một con phố, cùng một món, nhưng quán anh chị trông đáng tin hơn hẳn cái quán chỉ có mỗi dòng địa chỉ.

Giờ tới chỗ tôi biết anh chị đang lo. “Làm xong web đẹp đấy, nhưng tôi có biết dùng đâu. Đổi cái ảnh món mới cũng phải đi cầu cạnh người ta, lại tốn tiền, lại chờ.” Tôi hiểu nỗi sợ đó. Công nghệ với nhiều anh chị là cái hộp đen, hỏng là chịu chết.

Nên tôi làm cái này khác. Web của anh chị có một trang quản trị (admin) riêng — đăng nhập bằng mật khẩu, vào là tự đổi ảnh, tự sửa menu, tự xem danh sách đơn khách đặt. Không cần biết một dòng code. Bấm như bấm điện thoại thôi.

Tôi làm được vậy là vì cái tật từ bé: thấy cái gì cũng thích tháo tung ra coi nó chạy bằng cơ chế nào, rồi lắp lại. Nên tôi không làm ra thứ đẹp mà rối. Tôi làm ra thứ anh chị tự xài được.

Web là của anh chị. Quyền làm chủ nằm trong tay anh chị. Không phụ thuộc ai hết.

Còn tiền, thời gian, sợ bị vẽ, sợ giao tiền người lạ — tôi nói thật

Ba lợi ích là vậy. Nhưng tôi biết, tới đây kiểu gì trong đầu anh chị cũng còn vài cái rào. Tôi gỡ từng cái, nói thẳng.

“Làm web mất mấy tuần, mấy tháng, ai rảnh.” Cái này đúng — nếu bắt đầu từ con số không. Nhưng tôi không bắt đầu từ con số không. Nền tảng của tôi đã dựng sẵn khung và móng, như căn nhà người ta xây xong phần khung rồi. Việc còn lại là lắp đúng nội dung quán anh chị vào: tên quán, món, ảnh, số WhatsApp. Một website chạy được trong tầm ba mươi phút. Nhanh vì tôi rành, chứ không phải nhanh vì làm dối.

“Tốn kém. Tiền đó để dành nhập hàng, trả lương, lo cho con.” Tôi hiểu. Đồng tiền ở xứ người, kiếm bằng mồ hôi cả nhà. Tôi nói anh chị dễ hình dung: chi phí một cái web tầm một bữa cuối tuần cả nhà đi ăn, cỡ mười bát phở bên này. Đây là cách tôi ví von cho dễ tưởng, không phải báo giá. Con số cụ thể, anh chị nhắn hỏi tôi trực tiếp. Lỗ hay lời, anh chị tự tính.

“Sợ bị vẽ.” Cái này tôi nghe nhiều nhất. Người ta thấy mình không rành thì hét giá, nhồi cho mình một đống tính năng nghe kêu mà không bao giờ đụng tới, sửa một chữ lại đòi thêm tiền. Tôi không làm vậy. Tôi không vẽ tính năng vô dụng để phồng cái hóa đơn. Không hét giá theo độ gà mờ của anh chị. Cái gì quán cần thì làm, cái gì không cần thì tôi nói thẳng là không cần.

“Giao tiền cho người lạ trên mạng thì sao.” Câu này đúng nhất, và tôi tôn trọng. Anh chị ở tận trời Âu, tôi ngồi đâu đó anh chị chưa thấy mặt. Lỡ chuyển tiền xong người ta lặn mất thì sao. Cái này tôi không gỡ bằng một câu hứa được. Tôi gỡ bằng việc cho anh chị biết tôi là ai. Phần ngay dưới đây.

Người đứng sau website này là ai — và vì sao tôi không làm xong rồi biến mất

Tôi tên Phạm Thế Anh, sinh năm 1989, quê gốc Nam Định, giờ sống và làm ăn ở Nghệ An. Tôi không phải dân công nghệ học trường ra. Tôi là dân bán hàng, đi lên từ con số không. Sáu tới tám tuổi tôi đã bán cóc, đạp xe gần năm cây số ra chợ, hái hoa phơi khô bán cho thương lái. Lớn hơn chút thì buôn vật phẩm game. Bán hàng nó ngấm vào tôi từ bé như vậy.

Tôi từng học Đại học Thương mại, khoa Thương mại Điện tử, học thêm cả chương trình NIIT về công nghệ thông tin. Học hết năm tư rồi bỏ, không lấy bằng — vì cái trường dạy với cái việc thật ngoài đời nó vênh nhau quá. Đó là lựa chọn riêng của tôi thôi, tôi không khuyên ai bỏ học theo. Sau đó tôi làm thiết kế website ở một công ty tên Bitweb. Rồi tám năm liền, từ 2012 tới 2019, tôi buôn hàng kim khí ở Nghệ An — đinh, ốc, vít, ngũ kim. Tự tìm nguồn, tự kiếm khách, tự học lái xe đi giao hàng nắng mưa. Tôi biết cảm giác đứng một mình lo cả cái cơ ngơi nhỏ là thế nào. Giống anh chị bây giờ thôi.

Tôi có một thói quen lạ. Cái gì tôi cũng tháo tung ra để hiểu nó chạy thế nào rồi lắp lại. Nhìn một phần mềm là tôi mò ra cách nó hoạt động — dân trong nghề gọi là dịch ngược (reverse engineering). Tôi học công cụ rất nhanh, đọc hiểu code dù không phải dân chuyên viết code. Và tôi có ba tấm huy chương marathon bốn mươi hai cây số cùng một tấm hai mươi mốt cây, tự tập một mình suốt ba năm, không thầy không giáo án.

Tôi kể chuyện chạy bộ không phải để khoe. Mà vì nó nói đúng cách tôi làm việc: chạy hết bốn mươi hai cây thì về đích, không bỏ giữa chừng. Với anh chị cũng vậy. Tôi không phải loại nhận tiền, dựng cái web xong rồi biến mất. Tôi đi đường dài. Ai muốn tự làm chủ, tôi có khóa học. Ai muốn tôi đi cùng tiếp, tôi có chương trình đồng hành. Khách của tôi phần lớn là người Việt mình kinh doanh ở nước ngoài — nhà hàng, nail, shop, dịch vụ nhỏ. Sứ mệnh của tôi đơn giản: dùng công nghệ để người ta sống dễ thở hơn, để công nghệ ra tiền, chứ không phải để ngắm cho oai.

Hình dung một buổi tối khác ở OISHII NEM

Giờ tôi muốn anh chị hình dung một chuyện khác.

Một buổi tối, có một người ở Siegburg vừa tan làm, đói bụng, chưa biết ăn gì. Họ rút điện thoại ra, gõ “đồ ăn Việt gần đây”. Và lần này, quán anh chị hiện lên. Có ảnh đĩa nem vàng ruộm. Có địa chỉ, có giờ mở cửa. Người lạ đó chưa từng biết tới anh chị, gật gù, rồi cuốc bộ tới, đẩy cửa bước vào.

Còn anh chị, lúc đó đang đứng bếp cuốn nem như mọi hôm. Điện thoại trong túi rung lên một cái. Một đơn đặt bàn vừa nhảy về. Anh chị không phải bỏ tay đang dở, không phải chạy đi nghe máy. Đơn nằm đó, gọn gàng, đợi anh chị xem khi rảnh tay.

Đó là tất cả những gì tôi muốn làm cho anh chị. Không phép màu. Không lời hứa khách kéo tới ùn ùn. Tôi không bán cái đó, vì cái đó không ai bán được thật lòng. Cái tôi bán là sự hiện diện — để quán anh chị thôi tàng hình giữa phố.

Việc của anh chị là đứng bếp, là cuốn cho ra cái nem ngon nhất khu. Còn phần để người ta tìm thấy anh chị trên mạng, cứ để tôi lo.

Lưu ý: web giúp quán anh chị hiện diện và dễ được tìm thấy hơn, nhưng nó không thay được món ngon và cách anh chị phục vụ. Tôi không hứa, và cũng không ai hứa thật lòng được, rằng có web là doanh thu sẽ lên. Bài viết mang tính chia sẻ kinh nghiệm thực chiến và quan điểm cá nhân; quyết định làm hay không, anh chị cân nhắc theo tình hình quán mình.