Tôi gặp anh chủ một quán phở ở vùng Köln trong một buổi chiều vắng khách. Anh kể, giọng vừa bực vừa mệt: tháng nào anh cũng chuyển cho một bạn "chạy quảng cáo Facebook" mấy trăm euro, cộng thêm tiền anh nạp thẳng cho Facebook. Tháng đầu đông khách thật. Tháng thứ ba thì lác đác. Đến tháng anh kẹt tiền, tắt quảng cáo đúng một tuần — quán vắng tanh như chưa từng có ai biết tới nó.
Anh hỏi tôi một câu mà tôi nghe đi nghe lại từ rất nhiều chủ tiệm người Việt ở Đức: "Hay là anh thuê bạn khác chạy giỏi hơn?"
Tôi nói thẳng với anh, và hôm nay tôi nói thẳng với anh chị: vấn đề không nằm ở chỗ bạn kia chạy dở. Vấn đề nằm ở chỗ anh chị đang đi thuê, mà không sở hữu bất cứ thứ gì.
Tôi là Phạm Thế Anh, sinh năm 1989. Tôi khởi nghiệp bằng nghề làm website, rồi rẽ sang buôn hàng kim khí ở Nghệ An suốt bảy năm, trước khi quay lại đúng thế mạnh gốc: dùng công nghệ để giúp người khác kiếm ra tiền. Mấy năm nay tôi làm website và hệ thống bán hàng cho bà con người Việt kinh doanh ở Đức — tiệm nail, quán ăn, nhà hàng. Nên những gì tôi viết dưới đây không phải lý thuyết. Đó là thứ tôi nhìn thấy mỗi tuần.
"Thuê người chạy quảng cáo" thực chất là anh chị đang đi thuê, không phải đầu tư
Hãy phân biệt rạch ròi hai chữ này, vì nó quyết định cả tương lai tiệm của anh chị: đi thuê (rent) và sở hữu (own).
Khi anh chị trả tiền cho một người chạy quảng cáo Facebook, anh chị đang thuê sự chú ý của khách trong đúng khoảng thời gian có tiền chạy. Tắt tiền là tắt khách. Giống như thuê một cái loa đứng ngoài đường gào tên quán — ngày nào trả tiền thì loa kêu, ngừng trả thì im bặt, và cái loa đó chưa bao giờ là của anh chị.
Đầu tư thì khác. Đầu tư là bỏ công sức, tiền bạc vào một thứ ở lại với anh chị kể cả khi đã ngừng chi tiền: một website mang tên quán, một danh sách khách quen, một chỗ trên Google để người ta tìm ra anh chị lúc 11 giờ đêm đói bụng.
Đa số chủ tiệm Việt ở Đức đang dồn gần như toàn bộ ngân sách marketing vào vế "đi thuê", và gần như không có gì ở vế "sở hữu". Đó là lý do tháng nào cũng phải nạp tiền mà cảm giác vẫn đứng yên một chỗ.
Ba thứ anh chị âm thầm mất khi giao trọn cho người chạy ads
Tôi không nói người chạy quảng cáo là người xấu. Nhiều bạn rất giỏi và tử tế. Nhưng khi anh chị giao toàn bộ, anh chị mất ba thứ mà mãi sau mới nhận ra.
Một, anh chị mất quyền kiểm soát. Tài khoản quảng cáo, trang Facebook, dữ liệu khách hàng — rất nhiều trường hợp nằm trong tay người chạy chứ không phải tên anh chị. Đến ngày hai bên cơm chẳng lành, người ta giữ luôn tài khoản, giữ luôn fanpage anh chị gây dựng mấy năm. Tôi đã chứng kiến cảnh đó. Nó cay đắng.
Hai, anh chị mất kết nối với chính khách của mình. Khách thấy quảng cáo, nhắn tin, rồi cuộc trò chuyện trôi đâu mất trong inbox. Không ai lưu lại số điện thoại, không ai biết khách nào từng ăn món gì, từng làm bộ nail nào. Lần sau muốn mời họ quay lại, anh chị… lại phải trả tiền quảng cáo để chạm vào đúng người đã từng là khách của mình.
Ba, anh chị đặt cả tiệm lên vai một người. Bạn ấy ốm, bạn ấy bận, bạn ấy tăng giá, bạn ấy nghỉ — guồng khách của anh chị khựng lại theo. Một cái quán nuôi cả gia đình mà số phận lại treo vào lịch rảnh của một người ngoài. Đó là rủi ro quá lớn cho một thứ quá quan trọng.
Sự thật phũ: quảng cáo đang đổ nước vào một cái xô thủng
Đây là phần ít người chịu nói với anh chị, vì nói ra thì khó bán dịch vụ chạy ads.
Quảng cáo Facebook giỏi lắm cũng chỉ làm được một việc: đưa người lạ đi ngang qua cửa tiệm anh chị. Người ta bấm vào, ghé xem, rồi… thường là đi mất. Vì khi họ tới nơi, họ thấy gì? Một fanpage lâu lâu mới đăng một tấm ảnh mờ. Không có chỗ xem menu cho tử tế. Không có nút đặt bàn, đặt lịch làm móng. Muốn hỏi giá phải nhắn tin rồi ngồi chờ — mà giờ cao điểm thì ai rảnh trả lời.
Tôi gọi đó là cái xô thủng. Quảng cáo bơm nước (khách) vào miệng xô, nhưng đáy xô thủng lỗ chỗ nên nước chảy hết ra ngoài. Anh chị càng đổ tiền chạy ads mạnh, nước chảy ra càng nhiều, và anh chị tưởng "chắc tại quảng cáo chưa đủ" nên lại đổ thêm tiền. Vòng luẩn quẩn nằm ở đó.
Bịt đáy xô trước đã. Rồi hẵng đổ nước.
"Cỗ máy đơn hàng" của riêng anh chị trông như thế nào
Vậy cái xô lành lặn — thứ tôi hay gọi là cỗ máy đơn hàng — là gì? Không phải thứ gì cao siêu. Nó là một website nhỏ gọn, đẹp, song ngữ Đức–Việt, mang đúng tên tiệm anh chị, và làm được mấy việc đơn giản mà tử tế:
- Khách tự xem menu, xem bảng giá, xem ảnh món ăn hoặc mẫu nail bất cứ lúc nào.
- Có nút đặt bàn / đặt lịch bấm một cái là mở thẳng WhatsApp của tiệm, đơn được ghi lại gọn gàng phía sau.
- Có một trang quản trị để chính anh chị tự đổi ảnh, tự xem danh sách đơn — không cần biết một dòng code nào.
- Và quan trọng nhất: mỗi khách đặt qua đó đều để lại dấu vết — anh chị dần có một danh sách khách của riêng mình.
Tôi kể anh chị nghe một trường hợp thật. Nhà hàng OISHII NEM — ẩm thực Việt ở Siegburg. Trước đây mọi đơn ghi ra giấy, khách gọi giờ đông thì nghe câu được câu mất. Sau khi có website: trang chủ song ngữ, trang menu có gallery, một trang kể câu chuyện thương hiệu để khách thấy tin, và nút đặt món chạy thẳng vào WhatsApp. Chủ quán tự đăng nhập đổi ảnh, tự xem đơn. Từ chỗ ghi giấy, họ có một mặt tiền online chạy 24/7 mà không cần thuê ai trực.
Cái khác biệt lớn nhất không phải là "trông sang hơn". Mà là: đó là tài sản của họ. Tắt quảng cáo, website vẫn còn. Đổi người làm marketing, website vẫn còn. Khách cũ vẫn tìm thấy, vẫn đặt được. Đó là thứ mà tiền thuê ads không bao giờ mua được cho anh chị.
Vậy quảng cáo Facebook — vứt đi à? Không. Đảo lại thứ tự thôi
Xin nói rõ, để anh chị đừng hiểu lầm tôi: tôi không bảo anh chị nghỉ chơi với Facebook. Facebook vẫn là nơi cộng đồng người Việt ở Đức tụ họp đông nhất. Bỏ nó là dại.
Cái tôi muốn anh chị đổi là thứ tự và vai trò của mình.
Thứ tự cũ — sai: chạy quảng cáo trước, đổ khách vào một fanpage trống rỗng, mất khách, rồi lại chạy tiếp.
Thứ tự đúng: xây cỗ máy đơn hàng trước (website, nút đặt bàn, chỗ giữ data), rồi mới dùng quảng cáo như một cái vòi bơm nước về đúng cái xô đã lành. Lúc đó từng euro quảng cáo mới sinh ra một khách ở lại, chứ không phải một khách đi ngang.
Còn về vai trò: thay vì phó mặc hoàn toàn cho một người rồi nhắm mắt trả tiền, anh chị hãy nắm phần gốc trong tay mình — tài khoản quảng cáo đứng tên anh chị, fanpage là của anh chị, dữ liệu khách là của anh chị. Người chạy ads, nếu cần, chỉ là người cầm lái trên chiếc xe mang biển số của anh chị. Xe vẫn là của anh chị.
Vậy khi nào thì THỰC SỰ nên thuê người chạy quảng cáo?
Tôi không cực đoan. Có những lúc thuê người chạy ads là quyết định đúng — miễn là anh chị thuê sau khi đã có nền, chứ không phải thuê để thay cho cái nền chưa có.
Thuê là hợp lý khi: tiệm anh chị đã có website/cỗ máy đơn hàng để giữ khách; anh chị thật sự không có thời gian học và muốn tăng tốc; và — điều này quan trọng — anh chị vẫn giữ quyền sở hữu tài khoản, trang, dữ liệu, đồng thời hiểu đủ để biết tiền mình tiêu vào đâu, ra được bao nhiêu khách.
Đừng thuê khi anh chị thuê chỉ vì không biết gì nên giao đại cho yên tâm. "Giao đại cho yên tâm" là cách nhanh nhất để mỗi tháng mất tiền trong vô thức suốt nhiều năm.
Và xin nói thẳng một điều thuộc về sự tử tế nghề nghiệp: đừng tin bất kỳ ai hứa với anh chị một con số doanh thu chắc chắn từ quảng cáo. Không ai trên đời đảm bảo được điều đó. Quán ăn, tiệm nail là kế sinh nhai của cả gia đình anh chị — hãy ra quyết định bằng cái đầu tỉnh, đừng bằng lời hứa ngọt.
Kết: hãy sở hữu, đừng chỉ đi thuê
Tôi không phải lập trình viên xuất sắc — tôi đọc hiểu code chứ không chuyên viết code. Thứ giúp tôi đi đường dài là một tư duy đơn giản: người làm chủ thì phải sở hữu tài sản, chứ không thể cả đời đi thuê.
Anh chị đã bỏ quê hương, sang Đức, dậy từ sớm tới khuya để dựng một cái tiệm nuôi cả nhà. Cái tiệm đó xứng đáng có một nền móng online thuộc về chính anh chị — chứ không phải treo lủng lẳng trên ví tiền quảng cáo và lịch rảnh của một người ngoài.
Cho nên, lần tới trước khi định chuyển tiền thuê ai đó chạy quảng cáo Facebook, hãy dừng lại và hỏi: sau ba tháng đốt tiền này, mình sẽ sở hữu được cái gì? Nếu câu trả lời là "không gì cả", thì đó chính là thứ anh chị cần xây trước.
Muốn xây "cỗ máy đơn hàng" của riêng mình?
Một website đặt bàn, đặt lịch như của OISHII NEM — thứ ở lại với anh chị kể cả khi đã tắt quảng cáo. Hãy kết nối với tôi, Phạm Thế Anh, để biết con đường ngắn nhất biến cái tiệm của mình thành một tài sản thật trên đất Đức.
Kết nối với Phạm Thế Anh →Câu hỏi thường gặp
Không chạy quảng cáo Facebook thì lấy khách ở đâu?
Anh chị vẫn chạy, nhưng chạy sau khi có website và chỗ giữ khách. Ngoài ra còn Google Maps, các nhóm cộng đồng người Việt theo thành phố, và khách cũ quay lại — nguồn khách rẻ và bền nhất mà quảng cáo không mua được.
Tôi không biết gì về công nghệ, làm cỗ máy đơn hàng được không?
Được. Cả điểm mấu chốt nằm ở chỗ trang quản trị được làm để người không biết code vẫn tự đổi ảnh, tự xem đơn. Việc khó (dựng hệ thống) là việc của người làm dịch vụ; việc của anh chị chỉ là vận hành.
Vậy có nên sa thải người đang chạy ads cho tôi không?
Không cần vội. Trước hết hãy đòi lại quyền sở hữu tài khoản, fanpage và dữ liệu khách đứng tên anh chị, rồi xây website làm nền. Khi đã có nền, anh chị tự khắc biết người đó còn xứng đáng được giữ hay không.
Lưu ý: Bài viết chia sẻ kinh nghiệm và quan điểm cá nhân, không phải lời hứa hẹn về doanh thu. Mọi quyết định kinh doanh và chi tiêu quảng cáo nên cân nhắc theo tình hình thực tế của anh chị.